Sprawy karne / Podjęcie warunkowo umorzonego postępowania
Istota instytucji warunkowego umorzenia postÄ™powania polega na tym, że sÄ…d umarza postÄ™powanie karne prowadzone przeciwko sprawcy przestÄ™pstwa, jednoczeÅ›nie okreÅ›lajÄ…c warunki, które ten sprawca musi speÅ‚nić, aby postÄ™powanie karne nie zostaÅ‚o na nowo wszczÄ™te a sprawca pozostaÅ‚ osobÄ… niekaranÄ…. Podstawowym warunkiem jest upÅ‚yw tzw. okresu próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia siÄ™ postanowienia o warunkowym umorzeniu. Jeżeli w tym czasie sprawca bÄ™dzie przestrzegaÅ‚ porzÄ…dku prawnego oraz wypeÅ‚niaÅ‚ obowiÄ…zki, naÅ‚ożone na niego w postanowieniu o warunkowym umorzeniu, postÄ™powanie karne nie bÄ™dzie mogÅ‚o być na nowo podjÄ™te; natomiast w przeciwnym razie, w przypadku wystÄ…pienia okolicznoÅ›ci o których mowa w art. 68 kodeksu karnego, sÄ…d może, a niekiedy musi podjąć warunkowo umorzone postÄ™powanie karne.
Kiedy sąd musi podjąć postępowanie?
SÄ…d ma obowiÄ…zek podjÄ™cia warunkowo umorzonego postÄ™powania karnego, jeżeli w okresie próby sprawca popeÅ‚niÅ‚ nowe przestÄ™pstwo umyÅ›le i zostaÅ‚ za nie prawomocnie skazany. Co istotne, podjÄ™cie postÄ™powania nie jest obligatoryjne wówczas, gdy wprawdzie wobec sprawcy zapadÅ‚ nowy wyrok skazujÄ…cy, który nastÄ™pnie siÄ™ uprawomocniÅ‚, jednakże dotyczy on przestÄ™pstwa nieumyÅ›lnego. Warunkiem jest również prawomocność wyroku skazujÄ…cego – sam fakt wszczÄ™cia nowego postÄ™powania karnego, a nawet zapadniÄ™cia wyroku skazujÄ…cego, jeżeli wniesiono od niego apelacjÄ™, nie stanowi jeszcze obligatoryjnej podstawy do podjÄ™cia przez sÄ…d postÄ™powania.
Należy zaznaczyć, że nie ma znaczenia, czy nowe przestÄ™pstwo, za które sprawca zostaÅ‚ prawomocnie skazany, należy do tej samej kategorii, co przestÄ™pstwo, którego dotyczy postanowienie o warunkowym umorzeniu. PrzestÄ™pstwo to nie musi być podobne czy godzić w te same prawa i wolnoÅ›ci.
Drugi przypadek, w którym sÄ…d obligatoryjnie podejmuje postÄ™powanie, przewiduje art. 68 § 2a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli po udzieleniu sprawcy pisemnego upomnienia przez sÄ…dowego kuratora zawodowego zaistniejÄ… okolicznoÅ›ci o których mowa w § 2 (tj. rażące naruszenie prawa, np. popeÅ‚nienie nowego przestÄ™pstwa lub niedopeÅ‚nianie obowiÄ…zków wynikajÄ…cych z postanowienia o warunkowym umorzeniu), sÄ…d podejmuje postÄ™powanie karne, chyba, że przemawiajÄ… przeciwko temu szczególne wzglÄ™dy.
Kiedy sąd może podjąć postępowanie?
Wspomniany art. 68 kk wymienia także sytuacje, w których ze wzglÄ™du na niewÅ‚aÅ›ciwÄ… postawÄ™ sprawcy podczas okresu próby sÄ…d może, lecz nie musi, podejmować warunkowo umorzonego postÄ™powania. Fakultatywne podjÄ™cie postÄ™powania karnego może nastÄ…pić wtedy, gdy sprawca rażąco narusza porzÄ…dek prawny, co może w szczególnoÅ›ci przyjąć postać Å‚amania powszechnie obowiÄ…zujÄ…cych przepisów prawa (a) lub naruszania obowiÄ…zków wynikajÄ…cych z postanowienia o warunkowym umorzeniu (b).
a) popełnienie przez sprawcę nowego przestępstwa, nawet jeżeli nie zostaną spełnione warunki do obligatoryjnego podjęcia postępowania (umyślność, prawomocność wyroku skazującego), może spowodować, że warunkowo umorzone postępowanie zostanie na nowo podjęte. Może to zatem nastąpić nawet wtedy, gdy nowe przestępstwo przypisywane sprawcy ma charakter nieumyślny.
Należy przy tym zaznaczyć, że za „rażące naruszanie porzÄ…dku prawnego” uważa siÄ™ nie tylko popeÅ‚nienie nowego przestÄ™pstwa, lecz także uporczywe, dÅ‚ugotrwaÅ‚e lub szczególnie naganne Å‚amanie norm pozostaÅ‚ych gaÅ‚Ä™zi prawa – np. rodzinnego lub prawa wykroczeÅ„. Dlatego też, przesÅ‚ankÄ… do podjÄ™cia warunkowo umorzonego postÄ™powania karnego może być np. uchylanie siÄ™ od alimentacji lub uporczywe zakÅ‚ócanie porzÄ…dku publicznego.
b) sÄ…d może podjąć postÄ™powanie karne także wówczas, gdy sprawca celowo, w sposób zawiniony nie wypeÅ‚nia obowiÄ…zków, naÅ‚ożonych na niego w postanowieniu o warunkowym umorzeniu postÄ™powania – np. uchyla siÄ™ od dozoru, wykonania naÅ‚ożonego obowiÄ…zku lub orzeczonego Å›rodka karnego, Å›rodka kompensacyjnego lub przepadku albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody.
Co do zasady, podejmujÄ…c decyzjÄ™ o ewentualnym podjÄ™ciu postÄ™powania karnego sÄ…d bada postawÄ™ sprawcy w czasie trwania okresu próby, który, jak wskazywano powyżej, rozpoczyna siÄ™ w momencie uprawomocnienia siÄ™ postanowienia o umorzeniu postÄ™powania. Ustawodawca rozszerzyÅ‚ jednak możliwość podjÄ™cia postÄ™powania na sytuacje, w których sprawca rażąco naruszyÅ‚ porzÄ…dek prawny przed rozpoczÄ™ciem okresu próby, tj. po wydaniu orzeczenia o warunkowym umorzeniu postÄ™powania lecz przed jego uprawomocnieniem.
Co istotne, przyczyny podjÄ™cia warunkowo umorzonego postÄ™powania karnego (zarówno w przypadku obligatoryjnego, jak i fakultatywnego podjÄ™cia postÄ™powania) muszÄ… wystÄ…pić po wydaniu postanowieniu o warunkowym umorzeniu. OkolicznoÅ›ci, które miaÅ‚y miejsce wczeÅ›niej, nawet jeżeli w momencie wydawania postanowienia o warunkowym umorzeniu sÄ…d o nich nie wiedziaÅ‚, nie mogÄ… stanowić przesÅ‚anki do podjÄ™cia warunkowo umorzonego postÄ™powania.
Czy podjęcie postępowania karnego może nastąpić w każdym momencie?
Nie – możliwość podjÄ™cia warunkowo umorzonego postÄ™powania ograniczona jest terminem, który wynosi 6 miesiÄ™cy od zakoÅ„czenia okresu próby. Oznacza to, że nawet jeżeli dojdzie do speÅ‚nienia przesÅ‚anek podjÄ™cia postÄ™powania, lecz mimo to postÄ™powanie nie zostanie podjÄ™te w czasie okresu próby lub w ciÄ…gu 6 miesiÄ™cy po jego zakoÅ„czeniu, podjÄ™cie postÄ™powania nie bÄ™dzie już możliwe.
Tryb podjęcia postępowania
O podjęciu warunkowo umorzonego postępowania orzeka sąd, przy czym może to zrobić z urzędu lub na wniosek oskarżyciela, pokrzywdzonego lub sądowego kuratora zawodowego. Sądem właściwym do podjęcia warunkowo umorzonego postępowania jest sąd pierwszej instancji, właściwy do rozpoznania sprawy.
Zanim sÄ…d wyda postanowienie w przedmiocie podjÄ™cia warunkowo umorzonego postÄ™powania, przeprowadzane jest posiedzenie, w którym może wziąć udziaÅ‚ oskarżony i jego obroÅ„ca, pokrzywdzony i jego peÅ‚nomocnik, a także prokurator.
O podjÄ™ciu postÄ™powania sÄ…d orzeka postanowieniem, na które przysÅ‚uguje zażalenie. Zażalenie należy wnieść do sÄ…du wyższej instancji za poÅ›rednictwem sÄ…du, który wydaÅ‚ postanowienie o podjÄ™ciu postÄ™powania.
Jeżeli sąd wyda postanowienie o podjęciu warunkowo umorzonego postępowania, całe postępowanie karne należy przeprowadzić od początku.